Południowy Tyrol koleje linowe 1990–2025: Zmierzch orczyków, dominacja gondoli [Raport]
Statystyka była, obok ekonomietrii, moim ulubionym przedmiotem na studiach. Nie dziw się zatem Czytelniku, że uwielbiam poruszać się w strefie cyferek, korelacji i innych zlażnośći między nimi. Lubiących liczby zapraszam do lektury cyklu artykułów opisującyh liczbami mój ulubiony Suedtirol / Południowy Tyrol
Przygodę z liczbami rozpocznę od opisana ewolucji jaką przeszły "narzędzia" do transportu narciarzy i turystów w ciągu ostatnich 35 lat. Podróż w świat liczb musimy zacząć od wyjaśnienia użytego w artykule nazewnictwa. Dla uprosczenia swojej pracy przyjąłem tu literalne tłumaczenia na język Polski nazw stosowanych przez ASTAT - Urząd Statystyczny Autonimicznej Prowincji Bolzano.
Słowniczek zastosowanych pojęć
Zweiseilpendelbahn / Funivia bifune: Kolej linowa wahadłowa dwulinowa (kabina poruszająca się tam i z powrotem na linach nośnych i napędowych).
Umlaufbahn / Funivia ad ammorsamento automatico: Kolej linowa o ruchu ciągłym (zazwyczaj gondolowa z wyprzęganymi zaciskami).
Sessel- und Korblift / Seggiovia e cestovia: Kolej krzesełkowa i koszowa / gondolowa otwarta.
Schlepplift / Sciovia: Wyciąg narciarski (orczykowy / talerzykowy).
Standseilbahn / Funicolare: Kolej terenowo-linowa (naziemna na torach).
Schrägaufzug / Ascensore inclinato: Winda pochyła / dźwig pochyły.
Förderleistung / Portata oraria: Zdolność przewozowa (przepustowość godzinowa podawana w liczbie osób na godzinę).
Pora na pierwsze, najważniejsze liczby, które pokazują ewolucję środków transportu w południowo tyrolskich ośrodkach narciarskich i turystycznych.
Zdolność przewozowa kolei linowych według typu instalacji – 1990, 2000, 2010, 2020 i 2025Stan na dzień 31.12.25 (wartości w osobach na godzinę) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Typ instalacji | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 | 2025 | Średnia zdolność przewozowa na instalację (2025) |
| Kolej linowa wahadłowa dwulinowa (B) | 10 731 | 10 083 | 10 329 | 9 948 | 10 764 | 489 |
| Kolej linowa o ruchu ciągłym / gondolowa (C) | 56 533 | 148 883 | 269 512 | 374 394 | 408 873 | 2 297 |
| Kolej krzesełkowa i koszowa (M) | 108 844 | 143 987 | 130 395 | 79 191 | 64 128 | 1 210 |
| Wyciąg narciarski / orczykowy (S) | 205 289 | 140 192 | 92 695 | 78 170 | 74 366 | 791 |
| Kolej terenowo-linowa (F) | 400 | 400 | 3 238 | 3 238 | 3 238 | 1 079 |
| Winda pochyła / dźwig pochyły (A) | – | 800 | 800 | 800 | 800 | 800 |
| Łącznie (osób/godzinę) | 381 797 | 444 345 | 506 969 | 545 741 | 562 169 | 1 602 |
Przedstawione dane obrazują głęboką modernizację alpejskiej infrastruktury transportu linowego w Południowym Tyrolu (Włochy) w latach 1990–2025. W tym okresie całkowita zdolność przewozowa wzrosła o 47,2% (z 381,8 tys. do 562,2 tys. osób/h), czemu towarzyszyła radykalna wymiana przestarzałych technologii na wysokoprzepustowe koleje gondolowe.
Zmiana udziału poszczególnych typów środków transportu w ogólnej ich liczbie, oraz zmiana przepustowości
| Typ instalacji | Przepustowość 1990 [os./h] | Udział 1990 | Przepustowość 2025 [os./h] | Udział 2025 | Zmiana przepustowości |
|---|---|---|---|---|---|
| Koleje ciągłe / gondolowe (C) | 56 533 | 14,8% | 408 873 | 72,7% | +623,2% |
| Wyciągi narciarskie / orczykowe (S) | 205 289 | 53,8% | 74 366 | 13,2% | -63,8% |
| Koleje krzesełkowe i koszowe (M) | 108 844 | 28,5% | 64 128 | 11,4% | -41,1% |
| Koleje wahadłowe (B) | 10 731 | 2,8% | 10 764 | 1,9% | +0,3% |
| Koleje terenowo-linowe (F) | 400 | 0,1% | 3 238 | 0,6% | +709,5% |
| Windy pochyłe (A) | – | 0,0% | 800 | 0,1% | nd. |
| Łącznie | 381 797 | 100% | 562 169 | 100% | +47,2% |
Analiza danych z lat 1990–2025 pokazuje transformację infrastruktury górskiej: całkowita przepustowość wzrosła o 47,2%, a rynek został zdominowany przez koleje gondolowe i wyprzęgane, które wyparły tradycyjne wyciągi orczykowe.
Kluczowe wnioski i trendy
Monopolizacja przez systemy ciągłe (kategoria C): Udział kolei gondolowych wzrósł z niespełna 15% do blisko 73%. Są to jednostki o najwyższej jednostkowej wydajności (średnio aż 2 297 os./h), stanowiące obecnie trzon ośrodków narciarskich i turystyki letniej.
Wypieranie wyciągów orczykowych (kategoria S): W 1990 roku wyciągi orczykowe jedno i dwu osobowe zapewniały ponad połowę (53,8%) zdolności przewozowej regionu. Do 2025 roku ich łączny udział spadł do zaledwie 13,2%, a bezwzględna przepustowość skurczyła się o blisko dwie trzecie na skutek zastępowania orczyków przez wygodniejsze i bezpieczniejsze gondole oraz kanapy.
Konsolidacja kolei krzesełkowych (kategoria M): Przepustowość krzesełek osiągnęła szczyt około roku 2000 (143,9 tys. os./h), po czym nastąpił spadek o ponad połowę. Wiąże się to ze statystycznym przesuwaniem nowoczesnych, wyprzęganych kanap o wysokiej przepustowości do kategorii instalacji o ruchu ciągłym (C) lub zastępowaniem kilku wolniejszych wyciągów krzesełkowych jedną pojemną osią gondolową.
Stabilność kolei wahadłowych (kategoria B): Tradycyjne duże koleje dwulinowe utrzymują stałą wydajność rzędu 10–11 tys. os./h przez całe 35 lat. Ze względu na relatywnie niską przepustowość średnią (489 os./h), instalacje te służą jako połączenia skrajnie trudnego terenu wysokogórskiego lub punkty widokowe, gdzie budowa kolei gondolowej ruchu ciągłego jest technicznie bądź ekonomicznie nieuzasadniona.
Wzrost średniej wydajności i redukcja kolejek: Choć globalna przepustowość wzrosła o niespełna 50%, koncentracja ruchu w urządzeniach o przepustowości rzędu 2–3 tys. os./h pozwoliła ośrodkom zminimalizować czas oczekiwania, zoptymalizować koszty obsługi i dostosować infrastrukturę do turystyki całorocznej (przewóz rowerów, wózków i pieszych).
Dla wzrokowców prezentujemy poniżej dane pokazujące opisane powyżej zmiany w postaci wykresu
Ciąg dalszy pod zdjęciami i reklamą
